Polska ma stosunkowo krótką linię brzegową, a mimo to wydała żeglarzy, których nazwiska znają na całym świecie. To oni jako pierwsi opływali samotnie glob, jako pierwsi robili to bez zawijania do portów, jako pierwsze kobiety wyruszały w rejs dookoła świata. Ich wyprawy elektryzowały całą Polskę i do dziś inspirują kolejne pokolenia.
Ten artykuł to przewodnik po najważniejszych postaciach polskiego żeglarstwa – od pionierów sprzed wojny, przez wielkich samotników, po olimpijczyków. Bez encyklopedycznego zacięcia: kim byli, czego dokonali i dlaczego warto ich znać.
Aktualizacja: czerwiec 2026.
Władysław Wagner – pierwszy Polak dookoła świata
Pionier. W latach 1932-1939, jako młody harcerz, na kolejnych jachtach o nazwie „Zjawa” (I, II, III) jako pierwszy Polak opłynął kulę ziemską. Jego wyprawa, prowadzona w trudnych warunkach i z ograniczonymi środkami, otworzyła rozdział wielkich polskich rejsów oceanicznych.
Leonid Teliga – pierwszy polski samotnik
Postać kultowa. Na niewielkim drewnianym jachcie „Opty” w latach 1967-1969 jako pierwszy Polak samotnie opłynął świat. Wyruszył z Casablanki w styczniu 1967, metę osiągnął 30 kwietnia 1969 – a wszystko to, zmagając się z chorobą nowotworową. Jego książka „Samotny rejs Opty” stała się klasykiem literatury marynistycznej, a wyczyn zainspirował powstanie nagrody Rejs Roku.
Krzysztof Baranowski – ambasador żeglarstwa
Dziennikarz, który stał się symbolem polskiego żeglarstwa. W latach 1972-1973 na jachcie „Polonez” jako drugi Polak (po Telidze) samotnie opłynął świat, trasą wokół Przylądka Dobrej Nadziei i Hornu. Później zrobił dla popularyzacji żeglarstwa więcej niż ktokolwiek inny: w 1983 roku na „Pogorii” założył Szkołę pod Żaglami – wielomiesięczne rejsy, podczas których młodzież łączyła żeglowanie z nauką. Opłynął świat solo po raz drugi (2000, „Lady B.”). Laureat Srebrnego Sekstantu.
Krystyna Chojnowska-Liskiewicz – pierwsza kobieta dookoła świata
Gdańska kapitan żeglugi wielkiej, która zapisała się w historii całego światowego żeglarstwa. Na jachcie „Mazurek” w latach 1976-1978 jako pierwsza kobieta na świecie samotnie opłynęła kulę ziemską. Rejs trwał ponad 400 dni i trafił do Księgi Rekordów Guinnessa. To osiągnięcie do dziś jest jednym z najważniejszych w historii żeglarstwa kobiecego.
Henryk Jaskuła – trzeci człowiek świata non stop
Wyczyn światowego formatu. W latach 1979-1980 na jachcie „Dar Przemyśla” (13,5 m) jako pierwszy Polak i trzeci człowiek w historii samotnie opłynął glob bez zawijania do portów. Rejs trwał 344 dni i prowadził wokół trzech wielkich przylądków: Dobrej Nadziei, Leeuwin i Hornu. Co ważne, Jaskuła miał wtedy 56 lat – dowód, że na wielkie marzenia nigdy nie jest za późno.
Mateusz Kusznierewicz – mistrz olimpijski
Najbardziej utytułowany polski żeglarz sportowy. Złoty medal olimpijski w klasie Finn zdobył w 1996 roku w Atlancie, a brązowy w 2004 w Atenach. Do tego wielokrotny medalista mistrzostw świata i Europy w różnych klasach. Symbol sukcesu polskiego żeglarstwa regatowego i popularyzator sportu.
Współcześni – tradycja trwa
Wielkie rejsy to nie tylko przeszłość:
- Joanna Pajkowska – jako pierwsza Polka samotnie i bez zawijania do portów opłynęła świat (2018-2019), w wieku 60 lat.
- Roman Paszke – oceaniczny wyczynowiec, 4. miejsce w regatach The Race (2001), sukcesy w żegludze załogowej.
- Szymon Kuczyński – opłynął glob non stop na jednym z najmniejszych jachtów w historii, pokazując, że żeglarstwo oceaniczne nie musi być elitarne.
Najlepsze osiągnięcia honoruje co roku nagroda Rejs Roku (z głównym trofeum – Srebrnym Sekstantem), przyznawana w Gdańsku od 1969 roku.
Czego uczą nas polskie legendy
Z tych biografii płynie kilka wspólnych lekcji:
- Determinacja ponad warunki – Teliga płynął chory, Wagner z minimalnymi środkami.
- Innowacja – Jaskuła wybrał najtrudniejszą trasę, Kuczyński najmniejszy jacht.
- Dzielenie się pasją – największe legendy były też autorami książek i nauczycielami (Baranowski i Szkoła pod Żaglami).
- Nigdy nie za późno – Jaskuła wyruszył w wielki rejs po pięćdziesiątce, Pajkowska po sześćdziesiątce.
To dziedzictwo, które łączy polskie środowisko żeglarskie – od oceanicznych samotników po załogi ścigające się w weekend na mazurskich jeziorach.
FAQ
Kto jako pierwszy Polak opłynął świat? Władysław Wagner (1932-1939, na jachtach „Zjawa”). Pierwszym samotnikiem był Leonid Teliga („Opty”, 1967-1969).
Kto jako pierwsza kobieta na świecie samotnie opłynął glob? Krystyna Chojnowska-Liskiewicz na jachcie „Mazurek” (1976-1978) – pierwsza kobieta na świecie, wynik w Księdze Rekordów Guinnessa.
Który Polak opłynął świat non stop? Henryk Jaskuła („Dar Przemyśla”, 1979-1980) – pierwszy Polak i trzeci człowiek w historii, bez zawijania do portów.
Jakie sukcesy ma Mateusz Kusznierewicz? Złoto olimpijskie w klasie Finn (Atlanta 1996), brąz (Ateny 2004) oraz liczne medale mistrzostw świata i Europy.
Czym jest nagroda Rejs Roku? Najważniejszą polską nagrodą żeglarską (główne trofeum: Srebrny Sekstant), przyznawaną w Gdańsku od 1969 roku.
Co dalej
Etykieta i tradycje żeglarskie – savoir-vivre i obyczaje na wodzie
Szanty – historia i rodzaje – muzyczna dusza żeglarstwa
Chrzest morski i przekraczanie równika – żeglarska tradycja inicjacji
Czytaj też na sailing.org.pl:
- Etykieta i tradycje żeglarskie
- Szanty – czym są, historia, rodzaje
- Chrzest morski i przekraczanie równika
- Mowa żeglarska – słownik dla początkujących
Czytaj też u partnerów grupy:
Artykuł aktualny na 2026. Ma charakter popularyzatorski i biograficzny. Daty i osiągnięcia podano za dostępnymi źródłami historii polskiego żeglarstwa; w razie rozbieżności w datach (częstych przy starszych rejsach) warto sięgnąć do źródeł szczegółowych. Lista postaci jest wyborem redakcyjnym, nie wyczerpującym – polskie żeglarstwo ma znacznie więcej bohaterów.